Уваход маладога чалавека ў новае школьнае асяроддзе пасля выезду з радзімы патрабуе супрацоўніцтва многіх бакоў. Хоць агульныя тэмпы адаптацыі беларускіх дзяцей часта ацэньваюцца станоўча, у паўсядзённай практыцы ўзнікаюць пытанні, звязаныя з розніцай у навучальных праграмах і цяжкасцямі ў разуменні спецыялізаваных паняццяў.
Асновы падтрымкі дзяцей з Беларусі — мова і дапамога ў класе
Галоўным фактарам, які палягчае працэс адаптацыі, з’яўляецца моўная база. Беларуская і руская мовы, якімі карыстаецца большасць сем’яў, што прыязджаюць у Польшчу, належаць да групы славянскіх моў. Дзякуючы гэтай блізкасці многія дзеці пачынаюць свабодна размаўляць па-польску ўжо праз некалькі месяцаў пасля пачатку навучання.
Важную ролю адыгрываюць і сістэмныя рашэнні, якія дзейнічаюць у польскіх навучальных установах. Замежныя вучні, якія недастаткова валодаюць польскай мовай, маюць права на бясплатныя дадатковыя заняткі па польскай мове ў аб’ёме не менш за дзве гадзіны на тыдзень, а таксама на заняткі па выраўноўванні ведаў па асобных прадметах.
Акрамя таго, у частцы школ працуюць міжкультурныя асістэнты, якія валодаюць мовай дзіцяці, дапамагаюць яму разумець матэрыял урокаў і школьныя правілы, а таксама падтрымліваюць інтэграцыю ў калектыве аднагодкаў. Яны могуць быць пасярэднікамі ў кантактах паміж настаўнікамі і бацькамі. Аднак такія спецыялісты ёсць не ва ўсіх школах.
Адукацыйныя бар’еры. Розніца ў праграмах і стрэс дзяцей з-за мяжы
Нягледзячы на добрыя тэмпы інтэграцыі, вучні сутыкаюцца са структурнымі цяжкасцямі. У Польшчы шасцігадовыя дзеці павінны прайсці гадавую дашкольную падрыхтоўку, так званую «зерувку». Аднак пры прыёме дзіцяці з-за мяжы школа ўлічвае не толькі тое, ці праходзіла яно такую падрыхтоўку, але таксама ўзрост, дакументы аб папярэднім навучанні і фактычны ўзровень ведаў.
У асобных выпадках бацькі прымаюць рашэнне запісаць дзіця ў клас на год ніжэй, каб даць яму час на вывучэнне польскай мовы і засваенне розніцы ў вучэбным матэрыяле. Аднак гэта не з’яўляецца агульным правілам для ўсіх беларускіх дзяцей.
Другой сур’ёзнай перашкодай з’яўляецца так званы тэрміналагічны бар’ер, гэта значыць цяжкасці з разуменнем спецыялізаванай лексікі. Хоць дзеці вельмі хутка авалодваюць размоўнай мовай, ім можа быць складана засвойваць навуковыя паняцці на ўроках хіміі, фізікі, біялогіі або матэматыкі.
Да гэтага можа дадавацца стрэс, звязаны з міграцыяй. Частка беларускіх сем’яў была вымушаная тэрмінова пакінуць краіну з-за пагрозы палітычных рэпрэсій. У даследаванні Цэнтра Мерашэўскага «Беларуская эміграцыя ў Польшчы. Меркаванні, пазіцыі, дылемы» 86% рэспандэнтаў назвалі страх перад рэпрэсіямі адной з прычын выезду. Пры гэтым даследаванне праводзілася сярод 1299 чалавек праз анлайн-анкету.
Вымушаны пераезд можа выклікаць у дзяцей трывогу, цяжкасці з канцэнтрацыяй, тугу па доме і страх за сваякоў, якія засталіся ў Беларусі. Аднак нельга аўтаматычна лічыць, што кожнае беларускае дзіця мае міграцыйную траўму. Сітуацыя кожнай сям’і патрабуе асобнага падыходу.
Школьная культура: свабода замест строгай дысцыпліны
Важным элементам змен становіцца сутыкненне дзвюх розных школьных культур. Беларуская сістэма адукацыі мае традыцыйны характар, адрозніваецца высокай ступенню іерархіі і ў значнай ступені грунтуецца на строгай дысцыпліне і завучванні матэрыялу. Вучань звычайна займае больш падпарадкаванае месца ў адносінах да настаўніка.
Пераход у польскую школу нярэдка становіцца для дзяцей першым культурным шокам, бо польскія навучальныя ўстановы ў большай ступені робяць стаўку на свабоднае выказванне меркаванняў, партнёрскія адносіны паміж вучнем і педагогам, а таксама на праектныя формы навучання. З цягам часу многія вучні ацэньваюць гэтыя змены станоўча.
Праблема заключаецца ў тым, што беларускія бацькі часта дрэнна ведаюць структуру польскай сістэмы адукацыі, школьныя працэдуры і свае правы. Сітуацыю ўскладняе недахоп зразумелых інфармацыйных матэрыялаў на беларускай або рускай мовах.
У 2024 годзе Фонд Ocalenie апублікаваў даследаванне «Бацькі замежных дзяцей у кантактах з польскімі школамі». Яно не датычылася выключна беларускіх сем’яў і не было агульнанацыянальным колькасным апытаннем. Аўтары правялі інтэрв’ю з бацькамі замежнага паходжання, настаўнікамі, кіраўніцтвам дзвюх пачатковых школ і міжкультурнымі асістэнткамі.
Даследаванне паказала, што адной з галоўных праблем застаецца недахоп зразумелай і надзейнай інфармацыі. Нават бацькі, якія могуць размаўляць па-польску ў паўсядзённым жыцці, не заўсёды разумеюць школьную тэрміналогію, правілы ацэньвання, афіцыйныя паведамленні або парадак атрымання псіхалагічнай дапамогі.
Паводле справаздачы Фонду Ocalenie, праблемы выклікае таксама выкарыстанне электронных дзённікаў і іншых школьных сістэм. Міжкультурныя асістэнты часта дапамагаюць бацькам разбірацца ў паведамленнях, кантактаваць з настаўнікамі і разумець школьныя працэдуры. Калі такога спецыяліста няма, перакладчыкамі паміж школай і бацькамі часам становяцца самі дзеці.
На інтэграцыю ўплывае і стаўленне польскага грамадства да беларусаў. Апытанне Цэнтра Мерашэўскага «Палякі пра Беларусь і беларусаў», праведзенае ў маі 2023 года, паказала неадназначную карціну. Каля траціны рэспандэнтаў лічылі беларусаў народам, прыязна настроеным да Польшчы, а прыкладна палова мела супрацьлеглае меркаванне.
Даследчыкі адзначалі, што на стаўленне палякаў уплываюць як сімпатыя да беларускага грамадства пасля пратэстаў 2020 года, так і негатыўнае ўспрыманне дзеянняў беларускіх уладаў, у тым ліку падтрымкі расійскай агрэсіі супраць Украіны.
Таму інтэграцыя беларускіх дзяцей не заўсёды адбываецца ў цалкам добразычлівым асяроддзі. У польскіх школах яны могуць сустракаць падтрымку і адкрытасць, але адначасова сутыкацца са стэрэатыпамі, недаверам або атаясамліваннем з дзеяннямі беларускіх уладаў.
Паспяховая адаптацыя залежыць не толькі ад моўнай і культурнай блізкасці. Значэнне могуць мець і іншыя фактары, напрыклад, доступ дзіцяці да моўнай і псіхалагічнай падтрымкі, а таксама тое, наколькі бацькі атрымліваюць зразумелую інфармацыю пра правілы польскай сістэмы адукацыі.
А таксама мы пісалі: Чек-лист для беларуса в Польше: что нужно сделать в первый месяц
Комментарии закрыты.