Як вынікае з даследавання Цэнтра міграцыйных даследаванняў Варшаўскага ўніверсітэта, заснаванага на афіцыйных рэестрах Упраўлення па справах іншаземцаў, па стане на лістапад 2025 года амаль 146 тысяч грамадзян Беларусі мелі сапраўдныя дакументы, якія давалі права на легальнае знаходжанне ў Польшчы. Для параўнання, яшчэ ў 2015 годзе такіх людзей было толькі каля чатырох тысяч. Такім чынам, за апошняе дзесяцігоддзе іх колькасць вырасла больш як у 35 разоў.
2026 год прынёс глыбокую рэформу польскіх іміграцыйных працэдур. З аднаго боку, змены павінны разгрузіць дзяржаўную адміністрацыю і скараціць час чакання рашэнняў. З другога боку, яны патрабуюць ад іншаземцаў і іх працадаўцаў упэўненага валодання новымі лічбавымі інструментамі, якія замяняюць традыцыйны папяровы дакументаабарот.
Лічбавізацыя працэдур. Партал MOS як адзінае акно для падачы заяў
Найбуйнейшай і найбольш істотнай зменай у практыцы легалізацыі стала адмова ад папяровага спосабу падачы асноўных заяў. З 27 красавіка 2026 года заявы на дазвол на часовае і пастаяннае знаходжанне, а таксама на статус доўгатэрміновага рэзідэнта Еўрапейскага саюза падаюцца ў электронным выглядзе праз мадэрнізаваны партал MOS, Moduł Obsługi Spraw.
Для большасці такіх працэдур партал стаў асноўным юрыдычна дапушчальным спосабам падачы заявы. Асобныя выключэнні, у тым ліку некаторыя справы аб уз’яднанні сям’і, па-ранейшаму могуць разглядацца па іншых правілах. Падрабязнае тлумачэнне новага парадку апублікавана на сайце Упраўлення па справах іншаземцаў.
Уся працэдура пабудаваная такім чынам, каб яшчэ да асабістага наведвання ўстановы максімальна знізіць рызыку фармальных памылак. Аднак для падачы заявы неабходна мець адпаведныя сродкі электроннай ідэнтыфікацыі.
Кожны грамадзянін Беларусі, які плануе падаць заяву, павінен спачатку стварыць уліковы запіс у сістэме MOS і пацвердзіць сваю асобу праз платформу login.gov.pl. Для падпісання заявы дарослы іншаземец можа выкарыстоўваць давераны подпіс праз Profil Zaufany або кваліфікаваны электронны подпіс.
Для стварэння Profil Zaufany звычайна неабходны польскі ідэнтыфікацыйны нумар PESEL. Інфармацыя пра яго атрыманне іншаземцамі даступная на дзяржаўным партале gov.pl.
Працэс падачы заявы прадугледжвае:
- запаўненне інтэрактыўнай электроннай анкеты;
- далучэнне неабходных дакументаў у лічбавым выглядзе, у тым ліку сканаў або фотаздымкаў усіх старонак сапраўднага праязнога дакумента і актуальнага фотаздымка;
- далучэнне пацвярджэння аплаты дзяржаўнага збору і вырабу карты побыту, калі такая аплата патрабуецца;
- электроннае падпісанне заявы і адпраўку яе праз сістэму.
Пры падачы заявы на так званы адзіны дазвол на знаходжанне і працу сістэма стварае спецыяльную электронную спасылку для польскага працадаўцы. Яна адпраўляецца на пазначаны ў заяве адрас электроннай пошты.
Працадаўца павінен перайсці па спасылцы, запоўніць неабходны дадатак, пацвердзіць умовы працаўладкавання і падпісаць дакумент электронна. Без гэтага заяву на адзіны дазвол немагчыма паспяхова адправіць.
Пасля падачы дакументаў заяўнік атрымлівае Urzędowe Poświadczenie Odbioru, UPO, афіцыйнае электроннае пацвярджэнне таго, што заява была дастаўленая ў сістэму.
Пры гэтым UPO не з’яўляецца самастойным пацвярджэннем легальнасці знаходжання. Пасля праверкі заявы супрацоўнікам ваяводскага ўпраўлення ў сістэме з’яўляецца асобная даведка аб яе падачы. Яна замяняе штамп, які раней ставілі ў пашпарце.
Пазней заяўніка могуць выклікаць у ваяводскае ўпраўленне, каб праверыць арыгінал праязнога дакумента, узяць адбіткі пальцаў і ўзор подпісу.
Спецыяльны гуманітарны шлях. Унікальныя магчымасці візы D21
Для значнай часткі беларускай дыяспары ў Польшчы асноўным інструментам абароны ад палітычных рэпрэсій на радзіме застаецца нацыянальная віза з пазначэннем D21. Яе выдаюць з гуманітарных прычын, у інтарэсах польскай дзяржавы або ў сувязі з міжнароднымі абавязацельствамі.
Польшча стварыла асаблівы механізм падтрымкі, які дазваляе грамадзянам Беларусі, што знаходзяцца ў краіне на падставе такой візы, перайсці да больш стабільнай формы легалізацыі.
Грамадзяне Беларусі могуць скарыстацца гэтай працэдурай, калі непасрэдна перад падачай заявы знаходзяцца ў Польшчы на падставе сапраўднай нацыянальнай візы D21. Яны могуць атрымаць спецыяльны дазвол на часовае знаходжанне, прадугледжаны для грамадзян Беларусі. Падрабязнае апісанне працэдуры даступнае на старонцы Велікапольскага ваяводскага ўпраўлення.
Гэты механізм дзейнічае з ліпеня 2022 года. Ён прадугледжвае аднаразовую выдачу дазволу на часовае знаходжанне тэрмінам на тры гады.
Працэдура максімальна спрошчаная і дае істотныя перавагі:
- дазвол на знаходжанне тэрмінам на тры гады;
- вызваленне ад дзяржаўнага збору за разгляд заявы;
- бясплатную выдачу карты побыту;
- поўны доступ да польскага рынку працы без неабходнасці атрымліваць асобны дазвол;
- магчымасць прэтэндаваць на польскі праязны дакумент для іншаземца.
Афіцыйнае тлумачэнне гэтых правіл апублікавана таксама на сайце Мазавецкага ваяводскага ўпраўлення.
Пры гэтым спецыяльны дазвол на часовае знаходжанне для ўладальнікаў візы D21 не варта блытаць са згодай на знаходжанне па гуманітарных прычынах. Гэта розныя прававыя механізмы, якія выдаюцца рознымі органамі і на розных падставах.
Пашпартны крызіс. Ці могуць беларусы атрымаць дакумент у Польшчы?
Сур’ёзнай праблемай для беларускай супольнасці стаў указ уладаў у Мінску, які пазбавіў беларускія амбасады і консульствы права выдаваць і абменьваць пашпарты грамадзянам, што знаходзяцца за межамі краіны.
Каб атрымаць новы пашпарт, беларус цяпер павінен асабіста ехаць у Беларусь. Для палітычных эмігрантаў, актывістаў, журналістаў і іншых людзей, якім можа пагражаць пераслед, такая паездка часта з’яўляецца небяспечнай або фактычна немагчымай.
Польшча яшчэ з 1 ліпеня 2023 года прымяняе для грамадзян Беларусі спрошчаныя правілы атрымання польскага праязнога дакумента для іншаземца. Пасля таго як улады ў Мінску забаранілі выдаваць і абменьваць пашпарты праз беларускія консульствы, значэнне гэтай працэдуры для беларускай дыяспары істотна вырасла.
Па спрошчаных правілах па такі дакумент могуць звярнуцца грамадзяне Беларусі, якія страцілі праязны дакумент, маюць знішчаны або пратэрмінаваны дакумент ці раней увогуле не мелі праязнога дакумента. Пры гэтым ім не трэба даказваць, што атрымаць новы пашпарт у беларускіх дзяржаўных органах немагчыма.
Для атрымання польскага праязнога дакумента неабходна мець у Польшчы адну з прадугледжаных законам падстаў для знаходжання. Гэта можа быць дазвол на часовае або пастаяннае знаходжанне, статус доўгатэрміновага рэзідэнта Еўрапейскага саюза, дадатковая абарона або згода на знаходжанне па гуманітарных прычынах.
Грамадзяне Беларусі вызваленыя ад платы за выдачу польскага праязнога дакумента. Тэрмін дзеяння спрошчаных правіл, якія дазваляюць не даказваць немагчымасць атрымання беларускага пашпарта, падоўжаны да 31 снежня 2026 года.
Польскі праязны дакумент замяняе нацыянальны пашпарт пры перасячэнні мяжы, але сам па сабе не з’яўляецца дазволам на знаходжанне ў Польшчы або іншай краіне.
Для паездак па Шэнгенскай зоне звычайна неабходна мець таксама сапраўдную карту побыту. Пры выкананні астатніх умоў уладальнік праязнога дакумента і карты побыту можа знаходзіцца ў іншых краінах Шэнгенскай зоны да 90 дзён на працягу кожнага 180-дзённага перыяду.
Падрабязныя правілы такіх паездак апублікаваныя на сайце Падляскага ваяводскага ўпраўлення.
У Польшчы вялікая група грамадзян Беларусі мае дазвол на пастаяннае знаходжанне. Па стане на лістапад 2025 года такіх людзей было больш за 41 тысячу.
Даследчыкі звязваюць такую высокую колькасць найперш з тым, што многія мігранты могуць дакументальна пацвердзіць польскае паходжанне або маюць Карту паляка. Гэта дае ім права прэтэндаваць на дазвол на пастаяннае знаходжанне па асобнай і больш прадказальнай працэдуры.
Патрабаванні для ўладальнікаў Карты паляка апублікаваныя на старонцы «Пастаяннае знаходжанне для ўладальніка Карты паляка». Асобна апісаная і працэдура для людзей, якія могуць пацвердзіць польскае паходжанне.
А таксама мы пісалі: Хорошо ли белорусы устроились в Польше? Поморское воеводство показывает пример
Комментарии закрыты.