Геаграфічная блізкасць Польшчы і Беларусі заўсёды ўплывала на кантакты паміж жыхарамі дзвюх краін. На працягу стагоддзяў на гэтых землях перапляталіся звычаі, вераванні і культурныя традыцыі. Сёння, калі ў Польшчы жыве шмат грамадзян Беларусі, іх нацыянальная ідэнтычнасць і адносіны з палякамі выклікаюць вялікую цікавасць у сацыёлагаў. Афіцыйныя даследаванні даюць надзейную інфармацыю пра тое, што ў культурным плане ў нас агульнае, а што нас адрознівае.
Агульная гістарычная спадчына. Што аб’ядноўвае палякаў і беларусаў?
Беларусаў і палякаў звязваюць каля чатырох стагоддзяў польска-літоўскай уніі. З 1569 да 1795 года землі сучаснай Беларусі і Польшчы ўваходзілі ў склад федэратыўнай Рэчы Паспалітай. Доўгая супольная гісторыя прывяла да таго, што ў падручніках абедзвюх краін згадваюцца адны і тыя ж нацыянальныя героі, напрыклад Тадэвуш Касцюшка і Кастусь Каліноўскі.
Акрамя таго, польскі рамантызм, адным з галоўных прадстаўнікоў якога быў Адам Міцкевіч, шмат у чым натхняўся беларускім фальклорам, народнымі паданнямі, песнямі і легендамі з ваколіц Навагрудка. У мове польскага нацыянальнага паэта даследчыкі і сёння знаходзяць шмат беларусізмаў, слоў і выразаў, непасрэдна запазычаных з беларускай мовы.
Сучасныя даследаванні грамадскай думкі сярод беларускіх эмігрантаў у Польшчы пацвярджаюць, што ўдзельнікі апытання добра адчуваюць гістарычную сувязь з палякамі і лічаць іх культурна блізкім народам. Чатыры з пяці апытаных заявілі, што беларусы ў культурным плане значна бліжэйшыя да палякаў і літоўцаў, чым да расіян.
На пытанне, на якую гістарычную традыцыю сучасная Беларусь павінна абапірацца найбольш, беларускія эмігранты часцей за ўсё называлі Вялікае Княства Літоўскае. Так адказалі 46 % апытаных. Яшчэ 30 % назвалі Беларускую Народную Рэспубліку, а 16 %, традыцыю былой Рэчы Паспалітай.
Мова і нацыянальныя рысы. Чым адрозніваюцца беларусы і палякі?
Адным з галоўных культурных адрозненняў застаецца мова, якой людзі карыстаюцца ў паўсядзённым жыцці. Беларуская і польская мовы належаць да розных груп славянскіх моў, але маюць шмат агульнай лексікі і доўгую гісторыю ўзаемнага ўплыву. Пры гэтым большасць беларусаў штодня размаўляе па-руску.
Сярод апытаных беларускіх эмігрантаў 58 % раслі ў сем’ях, дзе размаўлялі выключна па-руску. Яшчэ 35 % раслі ў сем’ях, дзе змешвалі беларускую і рускую мовы.
У эміграцыі ў Польшчы толькі 10 % апытаных беларусаў карыстаюцца ў зносінах з роднымі выключна беларускай мовай. Пры гэтым для часткі эмігрантаў беларуская мова становіцца важным сімвалам незалежнай нацыянальнай ідэнтычнасці.
Прыкметныя адрозненні можна заўважыць і ў рысах, якія прадстаўнікі народа прыпісваюць самім сабе. Гэта называюць аўтастэрэатыпам.
Лідары беларускай супольнасці адзначаюць, што беларусы часта бываюць надзвычай сціплымі, замкнёнымі і свядома імкнуцца заставацца незаўважнымі ў грамадскай прасторы. Яны рэдка ўдзельнічаюць у гучных акцыях і стараюцца не ўмешвацца ва ўнутраныя палітычныя справы Польшчы.
Гэта звязана не толькі з павагай да закона, але і з перакананнем, што замежнікі не павінны прапаноўваць змены ў краіне, якая іх прыняла. Удзельнікі даследаванняў таксама адзначалі, што беларусы любяць усё загадзя і дакладна планаваць і рэдка дзейнічаюць спантанна.
Прысутнасць вялікай колькасці беларускіх мігрантаў спрыяе развіццю незалежнага грамадскага і культурнага жыцця беларусаў у Польшчы. У многіх польскіх гарадах актыўна адкрываюцца беларускія кавярні, клубы самаразвіцця і незалежныя кніжныя выдавецтвы, якія не маглі б легальна працаваць у Беларусі.
Важнай часткай гэтай культурнай прасторы становяцца тэатральныя спектаклі і сустрэчы з творцамі, напрыклад з акцёрамі вядомага Купалаўскага тэатра.
Такія культурныя ініцыятывы не толькі дапамагаюць эмігрантам захоўваць сваю нацыянальную ідэнтычнасць, але і ствараюць бяспечную прастору для сустрэч, зносін і ўзаемнага знаёмства беларусаў і палякаў.
А таксама мы пісалі: Палітычны ўцякач ці працавіты мігрант? Што даследаванні кажуць пра беларусаў у Польшчы
Комментарии закрыты.