Пры гэтым вынікі апытанняў характарызуюць іх удзельнікаў і не заўсёды могуць аўтаматычна распаўсюджвацца на ўсіх беларусаў, якія жывуць у Польшчы. Аднак гэтыя даныя дазваляюць убачыць асноўныя тэндэнцыі, лепш зразумець настроі беларускай супольнасці і праверыць, наколькі распаўсюджаныя ў грамадстве ўяўленні адпавядаюць рэчаіснасці.
Ілжывы вобраз беларуса ў Польшчы. Атаясамліванне народа з палітычным рэжымам
У публічнай дыскусіі часта сустракаецца спрошчанае ўяўленне, паводле якога кожнаму мігранту з Беларусі аўтаматычна прыпісваюць падтрымку рэжыму Аляксандра Лукашэнкі. Аднак міграцыя з Беларусі, якая рэзка ўзмацнілася пасля жніўня 2020 года, у значнай ступені была вымушанай і звязанай са страхам перад палітычным пераследам.
Даследаванні паказваюць, што адной з галоўных прычын ад’езду прадстаўнікоў гэтай групы з радзімы стаў страх перад рэпрэсіямі з боку беларускіх уладаў. Палітычную сітуацыю і пераслед у якасці прычыны міграцыі назвалі 86% апытаных у даследаванні Цэнтра Мерашэўскага і 56% рэспандэнтаў у апытанні Нацыянальнага банка Польшчы. Пры гэтым 32% удзельнікаў даследавання НБП таксама назвалі эканамічныя прычыны. Рэспандэнты маглі выбіраць некалькі варыянтаў адказу.
Сярод прадстаўнікоў новай хвалі міграцыі ёсць удзельнікі масавых пратэстаў, апазіцыйныя актывісты, журналісты і палітычныя ўцекачы, якія мусілі пакінуць Беларусь праз небяспеку пераследу. Пры гэтым даследаванні паказваюць, што досвед непасрэднага ўдзелу ў пратэстах або пагрозы турэмнага зняволення не з’яўляецца ўніверсальным для ўсіх мігрантаў.
Даныя паказваюць, што 73% апытаных мігрантаў лічаць дзеянні рэжыму, у тым ліку дазвол расійскім войскам выкарыстоўваць тэрыторыю Беларусі, фактычным далучэннем да вайны супраць Украіны на баку Расіі. Акрамя таго, 98% адназначна прызнаюць Украіну ахвярай узброенай агрэсіі. Гэтыя факты супярэчаць меркаванню, што беларусы, якія прыязджаюць у Польшчу, падтрымліваюць палітыку афіцыйнага Мінска.
Сапраўдная ідэнтычнасць. Уяўленне пра культурнае адзінства з Расіяй
Яшчэ адзін распаўсюджаны стэрэатып заключаецца ў тым, што Беларусь і Расію разглядаюць як адзіную нацыянальную і культурную прастору. Такое ўяўленне ўзнікае праз палітычны саюз дзвюх дзяржаў, моцную русіфікацыю і шырокае выкарыстанне рускай мовы.
Аднак сацыялагічныя даследаванні сведчаць, што апытаныя беларускія мігранты маюць асобную, сфарміраваную гістарычную ідэнтычнасць. 82% удзельнікаў даследавання Цэнтра Мерашэўскага не пагадзіліся са сцвярджэннем, што беларусы і расіяне з’яўляюцца двума найбольш блізкімі народамі. Чатыры з пяці рэспандэнтаў адзначылі, што паводле культурных каштоўнасцяў адчуваюць значна большую блізкасць да палякаў і літоўцаў, чым да расіян.
Гістарычная традыцыя, на якую, на думку мігрантаў, павінна абапірацца сучасная Беларусь, пераважна звязаная з заходнімі дзяржаўнымі і палітычнымі структурамі. У даследаванні 46% апытаных назвалі спадчыну Вялікага Княства Літоўскага, 30% выбралі Беларускую Народную Рэспубліку, а 16% пазначылі былую Рэч Паспалітую.
Савецкі Саюз, Расійская імперыя і ідэя так званага «рускага міру» не атрымалі ніводнага працэнта галасоў. Яшчэ 8% удзельнікаў не змаглі вызначыцца з адказам.
Моўная сітуацыя выглядае больш складана. 58% рэспандэнтаў паведамілі, што ў бацькоўскім доме ў Беларусі пераважна размаўлялі па-руску. На момант апытання рускую мову ў зносінах з сям’ёй і блізкімі выкарыстоўвалі 43%.
Пры гэтым 52% апытаных лічылі, што беларуская мова павінна як мага хутчэй стаць адзінай дзяржаўнай. Яшчэ 34% падтрымлівалі такую ж мэту пасля пераходнага перыяду, неабходнага для вывучэння мовы. Такім чынам, у перспектыве адзіны дзяржаўны статус беларускай мовы падтрымалі 86% удзельнікаў даследавання.
Эканамічны статус. Вобраз ідэальнага і беспраблемнага мігранта ў Польшчы
У Польшчы існуе таксама міф пра «ідэальнага мігранта», паводле якога беларусы з’яўляюцца цалкам беспраблемнай і цалкам інтэграванай групай.
Статыстыка сапраўды пацвярджае высокі ўзровень адукацыі беларускіх мігрантаў. Паводле даследавання Нацыянальнага банка Польшчы, 62% маюць дыплом аб вышэйшай адукацыі. Эканамічна актыўнымі былі 95% апытаных, але гэтая катэгорыя ўключае не толькі працаўладкаваных, але і тых, хто шукае працу. Фактычна працу мелі каля 87% удзельнікаў.
Аднак вобраз цалкам паспяховай і беспраблемнай супольнасці замоўчвае штодзённыя сістэмныя цяжкасці, з якімі людзі сутыкаюцца ў Польшчы.
Адной з галоўных перашкод застаецца бюракратыя. Паводле даследавання Цэнтра Мерашэўскага, 70% апытаных сутыкаліся з невялікімі або сур’ёзнымі цяжкасцямі падчас вырашэння розных адміністрацыйных пытанняў.
Важнай праблемай застаецца легалізацыя знаходжання ў Польшчы. У каментарах да апытання ўдзельнікі паведамлялі, што чаканне карты побыту ў асобных выпадках працягвалася да двух гадоў. Пры гэтым гаворка можа ісці як пра разгляд заявы і прыняцце рашэння, так і пра пазнейшую выдачу самога дакумента.
Яшчэ адна сур’ёзная перашкода звязаная з прызнаннем адукацыі і прафесійных кваліфікацый. Неабходнасць спрасціць настрыфікацыю дыпломаў адзначылі 31% мігрантаў. Многія людзі з вышэйшай адукацыяй вымушаныя займацца простай працай, якая не адпавядае іх ведам і кваліфікацыі.
Простую працу, якая не патрабуе спецыяльнай падрыхтоўкі, выконвалі 24% занятых рэспандэнтаў. Сярод жанчын гэты паказчык складаў 30%, сярод мужчын, 20%. Толькі 28% удзельнікаў паведамілі, што выкарыстоўваюць на працы веды, непасрэдна звязаныя з атрыманай вышэйшай адукацыяй.
Замежнікі сутыкаюцца таксама з абмежаваннямі ў фінансавым сектары. 19% беларусаў чакаюць спрашчэння доступу да асноўных паслуг польскіх банкаў, у тым ліку да адкрыцця асабістага рахунку.
Аўтары даследавання мяркуюць, што частка гэтых цяжкасцяў можа быць звязаная з банкаўскімі патрабаваннямі па супрацьдзеянні адмыванню грошай, аднак у справаздачы гэта падаецца хутчэй як магчымае тлумачэнне, а не як канчаткова даказаная прычына.
Аналіз жыццёвых планаў беларусаў у Польшчы паказвае, што многія з іх маюць намер застацца ў краіне надоўга. Паводле даследавання Нацыянальнага банка Польшчы, 54% апытаных хочуць застацца ў Польшчы назаўсёды, яшчэ 13% плануюць жыць тут больш за год.
Асноўнай крыніцай даходу для беларускай супольнасці застаецца праца па найме. Пастаянную працу па найме мелі 57% рэспандэнтаў. Яшчэ 14% займаліся прадпрымальніцкай дзейнасцю.
З ІТ-сектарам былі звязаныя 17% усіх працуючых удзельнікаў даследавання, і гэта паказвае, што ІТ-спецыялісты не складаюць значную частку беларускіх прадпрымальнікаў.
Амаль палова мігрантаў, 47%, жыве ў Польшчы разам з мужам або жонкай. Гэта ўплывае на скарачэнне грашовых пераводаў за мяжу. У 2025 годзе 71% апытаных наогул не перасылалі грошы ў Беларусь.
Аднак адсутнасць такіх пераводаў не азначае аўтаматычна, што ўсе заробленыя сродкі інвестуюцца ў польскую эканоміку. Даследаванне не высвятляла, на што менавіта мігранты выдаткоўваюць або адкладаюць свае даходы.
А таксама мы пісалі: Дзеці з Беларусі ў польскіх школах. Як выглядае інтэграцыя ў новай рэчаіснасці
Комментарии закрыты.