Хваля міграцыі з Беларусі, якая ўзмацнілася пасля сфальсіфікаваных прэзідэнцкіх выбараў 2020 года і рэпрэсій рэжыму Аляксандра Лукашэнкі, змяніла не толькі польскі рынак працы, але і асабістае жыццё людзей. Усё больш пар ствараюць сем’і, у якіх штодня пераплятаюцца дзве мовы, дзве традыцыі і дзве гісторыі.
Колькі беларусаў жыве ў Польшчы
Паводле звестак польскага Упраўлення па справах іншаземцаў, на пачатку 2026 года сапраўдныя дакументы на пражыванне ў Польшчы мелі амаль 143 тысячы грамадзян Беларусі. Гэта другая паводле колькасці група іншаземцаў у краіне пасля грамадзян Украіны.
Падчас Нацыянальнага перапісу насельніцтва 2021 года беларускую нацыянальна-этнічную ідэнтычнасць, як адзіную або адну з дзвюх, пазначылі 56 607 жыхароў Польшчы. Значная частка гістарычнай беларускай нацыянальнай меншасці жыве ў паўднёва-ўсходняй частцы Падляскага ваяводства, дзе беларусы прысутнічаюць на працягу многіх пакаленняў.
Гэтыя лічбы адлюстроўваюць розныя рэальнасці і часткова перасякаюцца, таму іх нельга складаць разам. У адным выпадку гаворка ідзе пра грамадзянства і дазволы на пражыванне, у другім — пра нацыянальна-этнічную самаідэнтыфікацыю.
Сярод прычын, паводле якіх грамадзяне Беларусі атрымліваюць дазволы на пражыванне, прыкметную ролю адыгрываюць сямейныя абставіны. Гэта паказвае, што працоўная і палітычная міграцыя з часам часта становіцца сямейнай. Людзі, якія прыехалі ў Польшчу адны, перавозяць сюды блізкіх або ствараюць тут новыя сем’і.
Каханне праз дзяржаўную мяжу
Звесткі Галоўнага статыстычнага ўпраўлення Польшчы паказваюць гэтую з’яву з іншага боку.
У 2024 годзе ў Польшчы зарэгістравалі рэкордную колькасць шлюбаў, у якіх адзін чалавек быў грамадзянінам Польшчы, а другі іншаземцам. Такіх шлюбаў было 5 517, або 4,1 працэнта ад усіх шлюбаў у краіне. Гэта найвышэйшы паказчык з 2006 года.
Сярод іншаземак, з якімі жаніліся палякі, беларускі занялі другое месца пасля ўкраінак. У 2024 годзе былі зарэгістраваныя 215 такіх шлюбаў.
У маштабах усёй краіны гэта пакуль адносна невялікая колькасць. Аднак у памежных паветах, у тым ліку Гайнаўскім, Бельскім, Сакольскім і Сямятыцкім, польска-беларускія сем’і даўно сталі часткай мясцовага грамадскага жыцця.
Цяпер да іх далучаюцца пары, якія пазнаёміліся ўжо не ў суседняй вёсцы ці мястэчку, а ў студэнцкім інтэрнаце, на працы або праз агульных знаёмых пасля пераезду ў Польшчу.
Дом паміж дзвюма мовамі
Змяшаныя сем’і, з якімі размаўляюць сацыёлагі і журналісты, што займаюцца тэмай міграцыі, апісваюць падобную карціну. У доме адначасова выкарыстоўваюцца дзве мовы, а суразмоўцы могуць пераходзіць з адной на другую нават у сярэдзіне сказа.
Дзеці ў такіх сем’ях з ранняга ўзросту чуюць беларускую або рускую мову, а ў школе і падчас зносін з аднагодкамі пераважна карыстаюцца польскай.
Для многіх бацькоў важна, каб дзіця не страціла сувязі з мовай і культурай аднаго з іх. Таму расце цікавасць да заняткаў беларускай мовай.
У частцы школ Падляшша беларуская выкладаецца як мова нацыянальнай меншасці. Па-за рэгіёнам заняткі беларускай мовай арганізуюць таксама грамадскія аб’яднанні і суботнія школы.
Аднак жыццё на сутыку культур складаецца не толькі з пераваг двухмоўнага дома. Такія сем’і сутыкаюцца і з бюракратычнымі праблемамі: неабходнасцю перакладаць дакументы, у асобных выпадках прызнаваць беларускія атэстаты і дыпломы, пацвярджаць перыяды працы, а таксама чакаць рашэнняў ваяводскіх упраўленняў па пытаннях легалізацыі знаходжання.
Не кожны замежны дыплом патрабуе настрыфікацыі. Спосаб яго прызнання залежыць ад віду дакумента, мэты яго выкарыстання і прафесіі. Перыяды працы за мяжой могуць быць залічаныя ў працоўны стаж у Польшчы, калі чалавек пацвердзіць іх адпаведнымі дакументамі.
Дадатковыя цяжкасці стварае палітычная сітуацыя. З 2021 года Польшча абмяжоўвала рух праз асобныя пераходы на мяжы з Беларуссю. У лістападзе 2025 года рух праз пераходы ў Кузніцы і Баброўніках быў адноўлены, аднак магчымасці перасячэння мяжы па-ранейшаму застаюцца абмежаванымі.
Для сем’яў, частка сваякоў якіх засталася ў Беларусі, абмежаваная колькасць памежных пераходаў, візавыя і дакументальныя праблемы часта азначаюць сустрэчы, што з году ў год пераносяцца, цяжкасці з наведваннем хворых бацькоў або ўдзелам у сямейных урачыстасцях.
Некаторыя беларусы, асабліва ўдзельнікі дэмакратычнага руху і ахвяры рэпрэсій, увогуле не могуць бяспечна вярнуцца на радзіму. Гэта яшчэ мацней звязвае іх будучыню з Польшчай.
Падтрымка і інтэграцыя беларусаў у Польшчы
Дзяржаўныя ўстановы і грамадскія арганізацыі імкнуцца рэагаваць на патрэбы такіх сем’яў.
Такія арганізацыі, як беластоцкі фонд Dialog, а таксама іншыя фонды, што працуюць з іншаземцамі і беларускай супольнасцю, арганізуюць курсы польскай мовы, аказваюць інфармацыйную і юрыдычную дапамогу, дапамагаюць у пытаннях легалізацыі знаходжання і ладзяць інтэграцыйныя мерапрыемствы.
У пяці гмінах Падляскага ваяводства беларуская мова мае статус дапаможнай ў кантактах жыхароў з мясцовымі ўладамі. У гміне Орля выкарыстоўваюцца таксама дадатковыя назвы населеных пунктаў па-беларуску.
Гэта спадчына шматгадовай прысутнасці беларускай нацыянальнай меншасці на гэтых землях, якой сёння могуць карыстацца таксама сем’і, што пераехалі ў Польшчу параўнальна нядаўна.
Польска-беларускія сем’і могуць адыгрываць важную ролю своеасаблівага моста паміж двума грамадствамі. Яны дапамагаюць людзям лепш пазнаваць адно аднаго, разбураюць стэрэатыпы і ствараюць натуральныя шляхі інтэграцыі, заснаваныя не на дзяржаўных праграмах, а на штодзённых чалавечых адносінах.
У доўгатэрміновай перспектыве менавіта такія сем’і і дзеці, якія свабодна адчуваюць сябе ў дзвюх культурах, могуць стаць трывалай спадчынай сучаснай хвалі міграцыі з Беларусі.
А таксама мы пісалі: Як працуюць беларусы ў Польшчы і ў якіх галінах яны найбольш запатрабаваныя
Комментарии закрыты.